Η 25η Μαρτίου, ημέρα διπλού εορτασμού για την Ελλάδα, τιμά τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, αλλά σηματοδοτεί και την κορύφωση ενός ιδιαίτερου γαστρονομικού εθίμου: τον μπακαλιάρο α λα σ été, συνοδευόμενο από την αγαπημένη σκορδαλιά. Αυτός ο συνδυασμός έχει βαθιές ρίζες στην παράδοση και την ορθόδοξη χριστιανική πίστη, καθώς η συγκεκριμένη ημέρα συμπίπτει με μια περίοδο αυστηρής νηστείας για τους πιστούς. Η εορτή του Ευαγγελισμού, όντας μία από τις μεγαλύτερες γιορτές του χριστιανικού ημερολογίου, προσφέρει μια ευπρόσδεκτη εξαίρεση από τους κανόνες της Τεσσαρακοστής. Συγκεκριμένα, επιτρέπεται η κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών που συνήθως απαγορεύονται, όπως το ψάρι, το λάδι και το κρασί, στοιχεία που καθιστούν τον μπακαλιάρο, ένα θρεπτικό και ευρέως διαθέσιμο ψάρι, την ιδανική επιλογή για το οικογενειακό τραπέζι. Η ιστορική ερμηνεία πίσω από την επιλογή του μπακαλιάρου είναι πολυδιάστατη.
Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, ο μπακαλιάρος, λόγω της ιδιότητάς του να συντηρείται για μεγάλα χρονικά διαστήματα (σαλάμι), αποτελούσε μια προσιτή και εύκολα μεταφερόμενη τροφή για τους Έλληνες που ζούσαν μακριά από τη θάλασσα ή υπό δύσκολες συνθήκες. Έτσι, καθιερώθηκε στα σπίτια, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές, ως ένα είδος “μεταφερόμενου” ψαριού που μπορούσε πάντα να είναι διαθέσιμο. Η εμφάνιση του αλατισμένου μπακαλιάρου στα ελληνικά νοικοκυριά σηματοδότησε μια ευκαιρία για «καλοπέραση» και μια απολαυστική διακοπή από την αυστηρή νηστεία, ενισχύοντας την ανάγκη για εορτασμό και συλλογική χαρά. Η σκορδαλιά, ως συνοδευτικό, προσθέτει μια έντονη και χαρακτηριστική γεύση που συμπληρώνει την αλμυρότητα του μπακαλιάρου. Η παραδοσιακή συνταγή της σκορδαλιάς, που βασίζεται στο σκόρδο, το ψωμί (ή πατάτα), το ελαιόλαδο και ξύδι, είναι από μόνη της ένα πιάτο με πλούσια ιστορία και συμβολισμό.
Η έντονη γεύση του σκόρδου, πέρα από την γευστική του αξία, θεωρούνταν παραδοσιακά και ως έχει προστατευτικές ιδιότητες. Η συνέργεια μπακαλιάρου και σκορδαλιάς δημιουργεί ένα γευστικό προφίλ που έχει αγαπηθεί από γενιές Ελλήνων, καθιστώντας την 25η Μαρτίου μια ημέρα συνάντησης γύρω από το τραπέζι, γιορτάζοντας την πίστη, την ιστορία και την παράδοση. Συνεπώς, η καθιέρωση του μπακαλιάρου με σκορδαλιά την 25η Μαρτίου είναι μια συνύφανση θρησκευτικών επιταγών, ιστορικής ανάγκης και πολιτισμικής παράδοσης. Πέρα από την απλή θρησκευτική υποχρέωση, η επιλογή αυτή αντικατοπτρίζει την ευρηματικότητα και την προσαρμοστικότητα των Ελλήνων, που αξιοποίησαν ένα εύκολα διαθέσιμο και συντηρήσιμο τρόφιμο για να γλυκάνουν την περίοδο της νηστείας. Έτσι, κάθε χρόνο, το τραπέζι της 25ης Μαρτίου με τον τηγανητό μπακαλιάρο και την πλούσια σκορδαλιά, γίνεται σύμβολο της εθνικής εορτής, της θρησκευτικής ευλάβειας και της αδιάκοπης συνέχειας των ελληνικών εθίμων, προσφέροντας μια μοναδική γευστική εμπειρία που συνδέει το παρελθόν με το παρόν.
Η ανάγκη για ένα “εορταστικό” γεύμα κατά τη διάρκεια της Τεσσαρακοστής, έδωσε έδαφος στην επικράτηση του μπακαλιάρου. Η νηστεία, αν και αυστηρή, έθετε συγκεκριμένες άδειες, οι οποίες εκμεταλλεύονταν οι οικογένειες για να σπάσουν τη μονοτονία της διατροφής. Ο Ευαγγελισμός, όντας μία από αυτές τις ευκαιρίες, οδήγησε στην επιλογή του συγκεκριμένου πιάτου. Η πρακτικότητα του μπακαλιάρου, ειδικά σε εποχές που η πρόσβαση σε φρέσκα ψάρια ήταν περιορισμένη, συνέβαλε στην εξάπλωσή του. Η αλατισμένη μορφή του καθιστούσε εύκολη την αποθήκευση και τη μεταφορά, καθιστώντας τον ιδανικό για κάθε ελληνικό σπίτι, ανεξαρτήτως γεωγραφικής θέσης. Έτσι, ο μπακαλιάρος, από ένα απλό τρόφιμο, εξελίχθηκε σε γευστικό σύμβολο της 25ης Μαρτίου, μετατρέποντας την παραδοσιακή νηστεία σε μια πιο ευχάριστη εμπειρία. Η συνοδευτική σκορδαλιά, με τη δυναμική της γεύση, ολοκληρώνει αυτόν τον γευστικό συνδυασμό, προσθέτοντας μια πικάντικη διάσταση που έχει χαραχτεί στη μνήμη και την παράδοση.
Η απλότητα των υλικών και η ένταση της γεύσης της σκορδαλιάς, την καθιστούν ένα ιδανικό ταίρι για τον μπακαλιάρο, δημιουργώντας ένα πιάτο που είναι ταυτόχρονα απλό και ιδιαίτερο. Αυτός ο θεσμός, λοιπόν, ενώνει όχι μόνο τα μέλη της οικογένειας γύρω από το τραπέζι, αλλά και τις γενιές, φέρνοντας στην επιφάνεια τη γεύση και τη σημασία της εθνικής μας μνήμης. Η 25η Μαρτίου, λοιπόν, δεν είναι μόνο μια ημερομηνία για την ιστορία, αλλά και για την γεύση, με τον μπακαλιάρο να πρωταγωνιστεί.
