Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μετά από εκτενείς διαβουλεύσεις, άναψε το “πράσινο φως” για την υιοθέτηση ενός νέου, αυστηρότερου πλαισίου στη διαχείριση του μεταναστευτικού. Πρόκειται για την έγκριση ενός νόμου που στοχεύει στην ουσιαστική επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής για τους παράτυπους μετανάστες. Ένας από τους βασικούς πυλώνες του νέου νομοθετήματος είναι η πρόβλεψη για τη δημιουργία κέντρων απέλασης, τα οποία θα λειτουργούν εκτός των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η προσέγγιση αποτελεί κομβικό σημείο της νέας στρατηγικής που υιοθετείται από την Ευρώπη, με κύριο στόχο την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης και την ενίσχυση της ασφάλειας των εξωτερικών συνόρων. Ο νέος “κανονισμός επιστροφής”, όπως ονομάστηκε, θεωρείται από τους υποστηρικτές του ως ο ακρογωνιαίος λίθος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής προσπάθειας για τον αποτελεσματικότερο έλεγχο των μεταναστευτικών ροών.
Ειδικότερα, ο κανονισμός αυτός παρέχει στα κράτη μέλη της ΕΕ σημαντικά εργαλεία για την επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής. Αυτό περιλαμβάνει τη δυνατότητα πιο σύντομων χρόνων εξέτασης αιτήσεων και ταχύτερων αποφάσεων, ιδίως σε περιπτώσεις όπου τα κριτήρια για παραμονή δεν πληρούνται. Η δέσμη μέτρων στοχεύει, επιπλέον, στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και τρίτων χωρών για την επανεισδοχή των υπηκόων τους, προκειμένου να καθίσταται πιο αποτελεσματική η επιστροφή όσων δεν δικαιούνται διεθνούς προστασίας. Η υιοθέτηση του συγκεκριμένου κανονισμού σηματοδοτεί μια σαφή και εσκεμμένη στροφή στην ευρωπαϊκή πολιτική έναντι του μεταναστευτικού. Οι προηγούμενες προσεγγίσεις, που εστίαζαν κυρίως στην υποδοχή και την ενσωμάτωση, δίνουν πλέον τη θέση τους σε μια πιο επιθετική στάση, η οποία δίνει έμφαση στον περιορισμό των αφίξεων και στην ταχεία απομάκρυνση όσων δεν πληρούν τις προϋποθέσεις.
Η δημιουργία εξωευρωπαϊκών κέντρων απέλασης, αν και αμφιλεγόμενη, αντιμετωπίζεται από τους αρμόδιους ως αναγκαίο μέτρο για την αποσυμφόρηση των ευρωπαϊκών χωρών και την αποθάρρυνση των παράτυπων μεταναστευτικών ροών, δημιουργώντας παράλληλα ένα πιο ελεγχόμενο σύστημα. Επιπλέον, ο νέος κανονισμός επιτρέπει στα κράτη μέλη να εφαρμόζουν αυστηρότερους ελέγχους και να οριζουν πιο περιοριστικές προϋποθέσεις για την είσοδο και την παραμονή ατόμων στην επικράτειά τους. Αυτό αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τις διαδικασίες ασύλου, καθιστώντας τες πιο ταχείες και, κατά συνέπεια, πιθανόν πιο αυστηρές. Η Ευρώπη, μέσω αυτής της νομοθετικής πρωτοβουλίας, επιδιώκει να στείλει ένα σαφές μήνυμα, τόσο σε επίδοξους παράτυπους μετανάστες όσο και στους νυν, ότι η παράνομη είσοδος και παραμονή δεν θα είναι πλέον ανεκτές, και ότι οι διαδικασίες επιστροφής θα γίνουν πιο αποτελεσματικές και αυστηρές, με στόχο την προστασία των εξωτερικών συνόρων και τη διατήρηση της δημόσιας τάξης και ασφάλειας.
Η εφαρμογή του “κανονισμού επιστροφής” δεν αφορά μόνο την επιτάχυνση των διαδικασιών, αλλά και την ενίσχυση των μηχανισμών επιβολής. Αυτό περιλαμβάνει τη συνεργασία με τρίτες χώρες για τη διευκόλυνση των επαναπατρισμών, την ανταλλαγή πληροφοριών και τη θέσπιση κοινών ευρωπαϊκών πρακτικών. Οι νέες αυτές ρυθμίσεις συνιστούν μια προσπάθεια εναρμόνισης της ευρωπαϊκής πολιτικής, ώστε να αντιμετωπιστεί ως ενιαίο πρόβλημα η πρόκληση της παράνομης μετανάστευσης, θέτοντας ως προτεραιότητα την επαναφορά στην πρότερη κατάσταση όσων δεν πληρούν τις προϋποθέσεις παραμονής, με σεβασμό, ωστόσο, στα θεμελιώδη δικαιώματα και στο διεθνές δίκαιο.
