Την 4η Μαΐου του 1967, μόλις λίγες ημέρες μετά την κατάλυση της δημοκρατίας από το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, η στρατιωτική χούντα προχώρησε στην υλοποίηση ενός από τα πρώτα ευρείας κλίμακας κύματα καταστολής. Η εθιμοτυπία της διακυβέρνησης περιλάμβανε την άμεση εξουδετέρωση κάθε φωνής που θα μπορούσε να αμφισβητήσει την εξουσία της. Έτσι, χιλιάδες άτομα, τα οποία χαρακτηρίστηκαν ως «ύποπτα» για αντιστασιακή ή αντιδικτατορική δράση, μεταξύ των οποίων αριστεροί πολιτικοί, ένθερμοι συνδικαλιστές, δραστήριοι φοιτητές και πολίτες με προοδευτικές ιδέες, έλαβαν το δυσάρεστο «εισιτήριο» για τη Γυάρο. Το απομονωμένο αυτό κυκλαδίτικο νησί, που είχε ήδη διασύρει την ιστορία του από προηγούμενες περιόδους, κυρίως στα δύσκολα μετεμφυλιακά χρόνια, ως τόπος εξορίας και σκληρής φυλάκισης, ενεργοποιήθηκε εκ νέου από το αυταρχικό καθεστώς των συνταγματαρχών, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του ως «λάκκο» για τους πολιτικούς αντιφρονούντες.
Οι εκτοπίσεις αυτές αποτέλεσαν την αρχή μιας μακράς περιόδου διωγμών και καταπατήσεων των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η επιλογή της Γυάρου ως τόπου εκτοπισμού δεν ήταν τυχαία. Το νησί, με τις αφιλόξενες συνθήκες διαβίωσης, την έλλειψη υποδομών και την απομόνωσή του, καθιστούσε την παρουσία εκεί έναν εφιάλτη για τους εξόριστους. Δεν ήταν απλώς μια φυλακή, αλλά ένας τόπος που αποσκοπούσε στην ψυχική και σωματική εξάντληση των αντιπάλων του καθεστώτος. Η Γυάρος κατά τη διάρκεια της δικτατορίας λειτούργησε ως ένας από τους κύριους «αποθηκευτικούς χώρους» για όσους το καθεστώς ένιωθε ότι απειλούσαν την εξουσία του. Η εκκένωση των πόλεων από τους «ανεπιθύμητους» και η απομόνωσή τους σε ένα τέτοιο περιβάλλον, δημιουργούσε ένα κλίμα φόβου και τρομοκρατίας, αποτρέποντας κάθε σκέψη για συλλογική αντίσταση.
Οι σκληρές συνθήκες, η έλλειψη τροφίμων, η ανύπαρκτη υγειονομική περίθαλψη και η συνεχής ψυχολογική πίεση, αποτελούσαν καθημερινότητα για τους εκατοντάδες που βρέθηκαν μακριά από τις οικογένειές τους, στα αλώνια του αυταρχισμού. Οι εκτοπίσεις αυτές, που άρχισαν σχεδόν ταυτόχρονα με την εγκαθίδρυση της δικτατορίας, ήταν μόνο η αρχή μιας μακρόχρονης περιόδου σκληρής καταστολής και παραβίασης των ατομικών ελευθεριών. Το καθεστώς των συνταγματαρχών, υπό τον Γεώργιο Παπαδόπουλο, εφάρμοσε μια πολιτική τρομοκράτησης και εξόντωσης κάθε μορφής πολιτικής και κοινωνικής αντίδρασης. Η Γυάρος συμβόλιζε την ξεριζωμένη ζωή, τον ακρωτηριασμό της πολιτικής δράσης και το διαρκές άγχος της αβεβαιότητας. Η μεταφορά χιλιάδων πολιτών σε ένα τέτοιο περιβάλλον, είχε ως στόχο να στείλει ένα μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση: ότι η αντίσταση είναι μάταιη και η υποταγή επιβεβλημένη.
Η μνήμη αυτού του γεγονότος παραμένει ζωντανή, ως υπενθύμιση της σημασίας της διαφύλαξης της δημοκρατίας και των ελευθεριών, αξίες που δεν πρέπει ποτέ να θεωρούνται δεδομένες. Συνολικά, η 4η Μαΐου του 1967 σηματοδοτήθηκε από την έναρξη μιας από τις πλέον σκοτεινές σελίδες της μεταπολεμικής Ελλάδας. Η μεταφορά χιλιάδων αντιφρονούντων στη Γυάρο δεν ήταν απλώς μια πράξη καταστολής, αλλά μια δήλωση ισχύος από ένα καθεστώς που δεν δίστασε να θυσιάσει τα ανθρώπινα δικαιώματα στο βωμό της απόλυτης εξουσίας. Η απομόνωση, οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης και η ψυχολογική πίεση είχαν ως μοναδικό στόχο την κάμψη του φρονήματος των κρατουμένων. Η Γυάρος, ως τόπος εξορίας, ενέπλεξε την ιστορική της ταυτότητα με τη σύγχρονη καταπίεση, καθιστώντας τη σύμβολο της απανθρωπιάς ενός δικτατορικού καθεστώτος. Η επανενεργοποίηση αυτού του «εγκληματικού» τόπου από τους συνταγματάρχες, αποτελούσε μια τραγική υπενθύμιση της ευκολίας με την οποία μια απριλιάτικη νύχτα μπορούσε να σβήσει τα φώτα της δημοκρατίας και να επιβάλει τον φόβο ως κυρίαρχο αίσθημα.
